و علّت بعيد علّتى است كه بين علّت و معلولش واسطه‌اى ، وجود داشته باشد مثل علّت علّت ( يك چيز نسبت به همان‌چيز كه از قبيل علت بعيد آن چيز محسوب مىگردد . ) . 5 - علّت داخلى و خارجى علّت داخلى ( نسبت به اشياء ) دو مورد دارد : مورد اوّل : عليّت مادّه نسبت به اشيائى كه مركّب از مادّه و صورت هستند همان مادّه‌اى كه شىء به واسطهء آن ، بالقوّه است ( و تا صورت شىء نيامده آن شىء فعليّت نيافته و بالقوّه است مثل اينكه چوب ما دامى كه صورت ميزى ، دربى و . . . پيدا نكرده همان حالت چوبى تنها را دارد و در قوهء اين اشياء هست و هنوز فعليّت آنها محقق نشده است ) . مورد دوّم : ( عليّت ) صورت نسبت به شىء مركّب ( از مادّه و صورت ) همان صورتى كه شىء به واسطه آن ، فعليّت پيدا مىكند ( يعنى فعليّت شىء به صورت آن شىء بستگى داشته به آن قوام دارد ) ، اين‌دو ( علّت داخلى ) را بنام دو علّت قوام شىء مىنامند « تسميّان علّتى القوام » . علّت خارجى نيز دو مورد دارد : مورد اوّل : فاعل و آن چيزى است كه معلول از او صادر مىشود « هو الذّى يصدر عنه المعلول » . مورد دوّم : غايت و آن چيزى است كه معلول به جهت تحقّق آن ، از علّت صادر مىشود « هو الذّى يصدر لاجلها المعلول » و اين‌دو ( علّت خارجى ) را دو علّت وجود مىنامند « تسمّيان علّتى الوجود » و بيان اينها در آينده خواهد آمد .